Wstęp

Przestawiam Państwu publikację poświęconą jednemu z największych osiągnięć medycyny, jakim są szczepienia ochronne. Szacuje się, że na całym świecie szczepienia zapobiegają około 4–5 milionom zgonów rocznie. Wprowadzenie powszechnego dostępu do bezpiecznych i skutecznych szczepień stanowi jedną z najbardziej efektywnych interwencji zdrowia publicznego.

Historia szczepień sięga końcówki XVIII wieku, kiedy to Edward Jenner wynalazł pierwszą w historii szczepionkę przeciwko ospie prawdziwej. Kolejny kamień milowy w rozwoju wakcynologii stanowiły prace z zakresu bakteriologii i wirusologii prowadzone przez Louisa Pasteura, który opracował pierwsze szczepionki przeciwko wąglikowi i wściekliźnie. Istotny wkład w rozwój wakcynologii mieli również Polacy, m.in. prof. Hilary Koprowski – wynalazca szczepionki przeciwko wirusowi polio oraz prof. Rudolf Weigl – wynalazca pierwszej skutecznej szczepionki przeciw tyfusowi plamistemu.

Szczepienia ochronne w Polsce zostały wprowadzone ponad 200 lat temu a od 1960 r. prowadzone są regularne szczepienia populacyjne. Na przestrzeni lat Program Szczepień Ochronnych ulegał zmianie, niemniej jednak jego podstawowa zasada – wytworzenie odporności populacyjnej przeciw chorobom zakaźnym – pozostaje niezmienna. Pomimo powszechnego dostępu do szczepień ochronnych w Polsce dane epidemiologiczne wskazują na rosnącą liczbę odmów szczepień oraz przypadków chorób zakaźnych wieku dziecięcego (np. odry) odnotowywanych w ciągu ostatniej dekady. Odmowa szczepienia lub odroczenie decyzji o szczepieniu stanowi jedno z kluczowych wyzwań zdrowia publicznego.

Celem raportu jest identyfikacja i ocena aktualnego poziomu wyszczepialności dzieci, rozpowszechnienia postaw przeciwnych i wątpliwych w stosunku do szczepień ochronnych w populacji oraz analiza porównawcza systemów szczepień ochronnych w Polsce i innych krajach Europejskich.

W ramach prowadzonych analiz dokonano szczegółowej charakterystyki systemu szczepień ochronnych w Polsce. Dokonano identyfikacji działań edukacyjnych w zakresie szczepień ochronnych prowadzonych w ramach systemu oświaty w Polsce, jak również działań realizowanych w ramach programów polityki zdrowotnej na poziomie centralnym i samorządowym. Na podstawie przeglądu piśmiennictwa dokonano analizy poziomu wiedzy i postaw poszczególnych grup społecznych na temat szczepień w Polsce oraz przeprowadzono analizy porównawcze z danymi europejskimi. Na podstawie danych uzyskanych z kluczowych instytucji publicznych zaangażowanych w realizacje Programu Szczepień Ochronnych w Polsce dokonano estymacji potencjalnych skutków gospodarczych wynikających z odmowy szczepień. Wszystko to pozwoliło na wystosowanie praktycznych rekomendacji, wskazanie dobrych praktyk w zakresie szczepień ochronnych oraz identyfikację aktualnych wyzwań i zagrożeń dla polityki zdrowotnej w zakresie szczepień ochronnych w Polsce.

Mam serdeczną nadzieję, że ten raport będzie wartościowym źródłem informacji na temat szczepień nie tylko dla przedstawicieli zawodów medycznych i profesjonalistów zdrowia publicznego, ale dla wszystkich zaangażowanych w realizację Programu Szczepień Ochronnych, w tym polityków zdrowotnych, parlamentarzystów, samorządowców, menadżerów ochrony zdrowia i dziennikarzy medycznych.

prof. dr hab. n. med. Jarosław Pinkas